W skrócie. Gdy umiera właściciel domu we Francji, pojawiają się dwa pytania: kto go dziedziczy i jaki podatek jest należny. O tym, kto dziedziczy, decyduje prawo właściwe dla całego spadku. Zgodnie z rozporządzeniem UE nr 650/2012, w przypadku zgonów od 17 sierpnia 2015 roku jest to prawo państwa, w którym właściciel miał zwykłe miejsce pobytu w chwili śmierci, chyba że w testamencie wybrał prawo państwa, którego jest obywatelem. Prawo francuskie zastrzega część spadku dla dzieci (réserve héréditaire): połowę przy jednym dziecku, dwie trzecie przy dwojgu, trzy czwarte przy trojgu lub większej liczbie dzieci. Podatek to odrębna kwestia. Francja opodatkowuje nieruchomości położone we Francji w razie śmierci właściciela nawet wtedy, gdy właściciel i spadkobiercy mieszkają za granicą; każdemu dziecku przysługuje kwota wolna w wysokości 100 000 € od każdego z rodziców, stawki wynoszą od 5% do 45%, a pozostały przy życiu małżonek lub partner związany paktem PACS (pacte civil de solidarité) jest zwolniony. Notariusz (notaire) powinien przeanalizować Państwa sytuację wkrótce po zakupie.
Niniejsza strona ma charakter ogólnej informacji, a nie porady. Sprawy spadkowe zależą od obywatelstwa, miejsca zamieszkania, sytuacji rodzinnej i umów podatkowych; prosimy zasięgnąć porady notariusza oraz, w razie potrzeby, prawnika w Państwa kraju.
Które prawo decyduje o dziedziczeniu
Rozporządzenie 650/2012 obowiązuje we wszystkich państwach członkowskich UE z wyjątkiem Danii i Irlandii. Francuski notariusz stosuje je do spadku po właścicielu będącym cudzoziemcem. Jego główne zasady są następujące.
| Zasada | Artykuł | Znaczenie dla domu we Francji |
|---|---|---|
| Objęte zgony | Art. 83 | Spadki po osobach zmarłych 17 sierpnia 2015 roku lub później |
| Prawo właściwe domyślnie | Art. 21 | Prawo państwa zwykłego miejsca pobytu w chwili śmierci, chyba że zmarły był w sposób oczywisty ściślej związany z innym państwem |
| Wybór prawa | Art. 22 | Można wybrać prawo państwa, którego jest się obywatelem w chwili dokonywania wyboru lub w chwili śmierci, w sposób wyraźny w testamencie lub innym rozrządzeniu na wypadek śmierci |
| Prawo dowolnego państwa | Art. 20 | Wskazane prawo ma zastosowanie nawet wtedy, gdy nie jest prawem państwa członkowskiego UE, więc obywatel brytyjski lub szwajcarski może wybrać prawo brytyjskie lub szwajcarskie |
| Jedno prawo dla całości | Art. 23 | Prawo wybrane lub właściwe domyślnie reguluje cały spadek, w tym udziały spadkobierców, udziały zastrzeżone i część rozrządzalną |
| Kwestie pozostawione prawu francuskiemu | Art. 1 ust. 2 lit. k) i l) | Charakter praw rzeczowych oraz wpis do francuskiego rejestru nieruchomości podlegają prawu francuskiemu |
| Wyłączenie podatków | Art. 1 ust. 1 | Rozporządzenie nie dotyczy podatków |
| Europejskie poświadczenie spadkowe | Art. 62 i 63 | Nieobowiązkowe poświadczenie, którym spadkobiercy mogą się posłużyć w innym państwie członkowskim, aby wykazać swój status i prawa |
Jeżeli właściciel miał kilka obywatelstw, może wybrać prawo któregokolwiek z tych państw.
Francuski udział zastrzeżony
Art. 912 Kodeksu cywilnego (Code civil) definiuje udział zastrzeżony (réserve héréditaire) jako część spadku, którą ustawa przekazuje określonym spadkobiercom wolną od obciążeń; pozostała część to część rozrządzalna (quotité disponible), którą właściciel może swobodnie rozporządzić. Zgodnie z art. 913 spadkobiercami uprawnionymi do udziału zastrzeżonego są dzieci.
| Liczba dzieci w chwili śmierci | Zastrzeżone łącznie dla dzieci | Część rozrządzalna |
|---|---|---|
| Jedno | Połowa | Połowa |
| Dwoje | Dwie trzecie | Jedna trzecia |
| Troje lub więcej | Trzy czwarte | Jedna czwarta |
Do tych limitów wlicza się darowizny dokonane za życia, a także zapisy testamentowe. Jeżeli zastosowanie ma prawo francuskie i nie ma testamentu, a wszystkie dzieci zmarłego są wspólnymi dziećmi obojga małżonków, pozostały przy życiu małżonek wybiera między użytkowaniem (usufruit) całego spadku a jedną czwartą spadku na własność; jeżeli którekolwiek dziecko nie jest wspólnym dzieckiem obojga, małżonek otrzymuje jedną czwartą na własność (art. 757).
Gdy ma zastosowanie prawo obce
Właściciel będący cudzoziemcem może wybrać prawo państwa, którego jest obywatelem. Niektóre systemy prawne, takie jak prawo angielskie, nie przewidują udziału zastrzeżonego dla dzieci. Znaczenie mają wtedy dwie zasady francuskie.
- W dwóch wyrokach z 27 września 2017 roku (nr 16-13.151 i 16-17.198) Sąd Kasacyjny (Cour de cassation) orzekł, że prawo obce, które nie zna instytucji udziału zastrzeżonego, nie jest samo w sobie sprzeczne z francuskim międzynarodowym porządkiem publicznym.
- Od 1 listopada 2021 roku art. 913 przewiduje dodatkowo pobranie wyrównawcze (prélèvement compensatoire). Jeżeli zmarły lub co najmniej jedno z dzieci jest w chwili śmierci obywatelem państwa członkowskiego UE albo ma w nim zwykłe miejsce pobytu, a prawo obce właściwe dla spadku nie przyznaje dzieciom ochronnego udziału zastrzeżonego, każde dziecko może pobrać z majątku położonego we Francji w chwili śmierci tyle, ile potrzeba do odtworzenia udziału zastrzeżonego przewidzianego przez prawo francuskie, lecz nie więcej.
Wybór prawa dokonany w celu pozostawienia całości małżonkowi może zatem nie uchronić nieruchomości we Francji przed roszczeniem dziecka. Tę kwestię warto rozstrzygnąć z notariuszem przy zakupie oraz przy sporządzaniu testamentu.
Francuski podatek od spadków od domu we Francji
Art. 750 ter Ogólnego kodeksu podatkowego (Code général des impôts) określa zakres francuskiego podatku od spadków i darowizn.
- Jeżeli zmarły miał miejsce zamieszkania dla celów podatkowych we Francji, opodatkowaniu podlega jego majątek na całym świecie.
- Jeżeli zmarły mieszkał za granicą, nieruchomości położone we Francji podlegają opodatkowaniu we Francji, w tym nieruchomości posiadane pośrednio przez spółkę, w której rodzina ma ponad połowę udziałów i której majątek stanowią głównie nieruchomości we Francji.
- Spadkobierca, który miał miejsce zamieszkania dla celów podatkowych we Francji przez co najmniej sześć z ostatnich dziesięciu lat, jest opodatkowany we Francji od wszystkiego, co otrzymuje, niezależnie od miejsca położenia.
Umowa podatkowa między Francją a innym państwem może zmienić ten podział, dlatego warto sprawdzić, czy taka umowa ma zastosowanie.
Każdy spadkobierca jest opodatkowany od swojego udziału netto po odliczeniu kwoty wolnej (abattement, art. 779): 100 000 € dla każdego dziecka od każdego z rodziców, 15 932 € dla każdego brata lub siostry oraz 7 967 € dla każdego bratanka, bratanicy, siostrzeńca lub siostrzenicy, przy czym odrębna kwota wolna w wysokości 159 325 € przysługuje spadkobiercy z niepełnosprawnością. Pozostały przy życiu małżonek lub partner związany paktem PACS jest zwolniony z podatku od spadków (art. 796-0 bis).
| Udział netto podlegający opodatkowaniu, dzieci i rodzice | Stawka |
|---|---|
| Do 8 072 € | 5% |
| Od 8 072 € do 12 109 € | 10% |
| Od 12 109 € do 15 932 € | 15% |
| Od 15 932 € do 552 324 € | 20% |
| Od 552 324 € do 902 838 € | 30% |
| Od 902 838 € do 1 805 677 € | 40% |
| Powyżej 1 805 677 € | 45% |
Między rodzeństwem stawka wynosi 35% do kwoty 24 430 € i 45% powyżej tej kwoty; między krewnymi do czwartego stopnia 55%, a między osobami niespokrewnionymi 60% (art. 777).
Darowizny za życia
Darowizny korzystają z tych samych kwot wolnych i skal co spadki. Darowizn dokonanych ponad piętnaście lat przed kolejną darowizną lub śmiercią nie dolicza się (art. 784), dlatego kwota wolna 100 000 € między rodzicem a każdym dzieckiem odnawia się co piętnaście lat. Częstym rozwiązaniem jest darowizna nagiej własności (nue-propriété) nieruchomości z zachowaniem użytkowania. Podatek nalicza się wtedy wyłącznie od wartości nagiej własności, ustalanej według wieku osoby zachowującej użytkowanie (art. 669).
| Wiek użytkownika | Wartość użytkowania | Wartość nagiej własności |
|---|---|---|
| Poniżej 21 lat | 90% | 10% |
| Od 21 do 30 lat | 80% | 20% |
| Od 31 do 40 lat | 70% | 30% |
| Od 41 do 50 lat | 60% | 40% |
| Od 51 do 60 lat | 50% | 50% |
| Od 61 do 70 lat | 40% | 60% |
| Od 71 do 80 lat | 30% | 70% |
| Od 81 do 90 lat | 20% | 80% |
| 91 lat i więcej | 10% | 90% |
Sama darowizna nie wchodzi w zakres rozporządzenia spadkowego, choć prawo właściwe dla spadku decyduje o tym, jak uwzględnia się wcześniejsze darowizny przy obliczaniu udziałów spadkobierców.
Co zrobić
- Sporządzić listę swoich obywatelstw, kraju zamieszkania oraz miejsc położenia majątku.
- Ustalić z notariuszem, czy sporządzić testament zawierający wybór prawa i w jakiej formie.
- Sprawdzić swój ustrój majątkowy małżeński, którego rozporządzenie nie obejmuje i który może przesądzać o tym, jaką częścią domu mogli Państwo rozporządzić.
- Zdecydować o formie zakupu: na jedno nazwisko, wspólnie albo przez spółkę; więcej w przewodnikach zakup przez SCI oraz jak kupić nieruchomość we Francji.
- Zapytać doradcę podatkowego w każdym z państw, jak francuski podatek od spadków współgra z podatkiem w Państwa kraju.
- Przechowywać akt, testament i dane notariusza w miejscu, w którym spadkobiercy łatwo je znajdą.
Powiązane przewodniki: podatki od nieruchomości we Francji, podatek od zysku ze sprzedaży dla nierezydentów oraz przydatne kontakty, gdzie wyjaśniamy, jak znaleźć notariusza.
Najczęściej zadawane pytania
Czy o dziedziczeniu domu we Francji decyduje prawo francuskie?
Niekoniecznie. W przypadku zgonów od 17 sierpnia 2015 roku cały spadek podlega prawu państwa, w którym mieli Państwo zwykłe miejsce pobytu w chwili śmierci, chyba że w testamencie wybrali Państwo prawo państwa, którego są Państwo obywatelami.
Czy można zapisać dom we Francji w całości małżonkowi?
Zgodnie z prawem francuskim dzieciom przysługuje udział zastrzeżony, więc nie, jeżeli właściwe jest prawo francuskie i mają Państwo dzieci. Jeżeli skutecznie wybiorą Państwo prawo obce, które nie przewiduje udziału zastrzeżonego, wybór ten zostanie uznany, ale od listopada 2021 roku dziecko może nadal dochodzić wyrównania z majątku we Francji, jeżeli Państwo lub dziecko mają obywatelstwo państwa UE albo miejsce zamieszkania w UE.
Czy podatek od spadków jest należny we Francji, jeżeli mieszkają Państwo za granicą?
Tak, od nieruchomości położonych we Francji, niezależnie od miejsca zamieszkania, chyba że umowa podatkowa stanowi inaczej. Jeżeli zmarły lub spadkobierca jest francuskim rezydentem podatkowym, zakres opodatkowania jest szerszy.
Czy rozporządzenie UE ma zastosowanie do właścicieli brytyjskich?
Zjednoczone Królestwo nie jest nim związane, ale francuski notariusz stosuje je do majątku właściciela brytyjskiego położonego we Francji. Obywatel brytyjski może wybrać w testamencie prawo brytyjskie.
Aktualizacja: 11 października 2026 r.